สภาร้อยเกาะ

กฎหมาย และระเบียบข้อบังคับใดๆก็ตามล้วนแต่มีเจตนารมย์ให้เกิดความเป็นระเบียบเรียบร้อยในสังคมนั้นๆ แต่ผู้มีอำนาจใช้บังคับกฎหมายเหล่านั้นต่างหาก ที่บิดเบือน และหาช่องว่างของกฎในการเอื้อประโยชน์ให้ผู้อื่น ไม่ว่าจะด้วยความใกล้ชิดส่วนบุคคล หรือความเกรงใจ ความเคารพนับถือ  เพราะฉนั้นตราบใดที่สังคมไทยยังอยู่บนพื้นฐานของการเอื้อประโยชน์ต่อพวกพ้อง กฎหมายใดๆก็หมดความศักดิ์สิทธิ์ไปโดยปริยาย

แต่อย่างไรก็ตาม จุดเริ่มต้นของคนกลุ่มเล็กๆที่จะช่วยกันรณรงค์ในการต่อต้านการคอรับชั่นนับเป็นสิ่งสำคัญ และต้องให้กำลังใจเพื่อให้ไม่ท้อถอยและต่อสู้กับสิ่งที่ไม่ชอบธรรม

ผมเห็นด้วยว่า องค์กรท้องถิ่นหรือกลุ่มพลังต่างๆ เป็นพลังสำคัญในการควบคุมตรวจสอบ เพียงแต่ผมอยากให้มีการออกแบบระบบกลไกควมคุมในเชิงกฎหมาย ให้มีความเข้มแข็งที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ครับ มันอาจจะวนกลับรูปเดิมที่ว่ากฎหมายดีแต่ไม่มีคนบังคับใช้ ก็ค่อยว่ากันทีหลัง

อันนี้รวมถึงกรณีที่กฎเปิดช่องให้เจ้าหน้าที่ใช้ดุลยพินิจ ซึ่งหลายครั้งก็เห็นอยู่ว่าเป็นดุลยพินิจที่ไม่เหมาะสม

การหวังพึ่งองค์กรท้องถิ่นบางทีอาจไม่ใช่คำตอบเดียว หรือถึงที่สุดอาจทำให้กลุ่มแตกเอาง่ายๆ เพราะกลุ่มหนึ่งๆมันก็มีบทบาทของมัน ถ้าเอาไปใช้ผิดหน้าที่อาจเป็นการทอนกำลังตัวเอง

การมีผังนโยบายที่ชัดเจน น่าจะเป็นวิธีการป้องกันการใช้อำนาจที่ไม่เหมาะสมของคนคุมกติกาได้ เพราะทุกครั้งของการตัดสินใจใดๆ คนคุมกติกาตัองชี้แจงได้ว่าเหตุใดจึงทำอย่างนั้น ถ้าขัดกับผังก็ต้องมีเหตุผล ข้อสำคัญคือผังนั้นต้องได้รับการยอมรับจากชุมชน (แต่ผังก็ต้องมีการสร้างระบบตรวจสอบ ถ่วงดุลการใช้อำนาจของผู้คุมกติกาด้วย)

สำหรับรูปแบบองค์กร (รวมถึงประเด็นอื่นๆด้วย) นั้น ผมมีข้อเสนออันหนึ่ง คือว่า ตอนนี้เราขาดข้อมูลในเชิงประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจริงจากที่อื่นๆ ดังนั้นถ้ามีข้อมูล บทความ หรืองานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ก็น่าจะเอามาเผยแพร่ นั่งคิดกันเองมันก็ดีในแง่ว่า ข้อเสนอมาจากพื้นฐานข้อเท็จจริงในพื้นที่ แต่อาจเหมือนกับเดินซ้ำรอยเท้าเก่าของเมืองที่เคยผ่านประสบการณ์นี้มาแล้ว หากเรามีข้อมูลเยอะขึ้นมุมมองก็หลากหลายและกว้างขึ้น

ยกตัวอย่าง เมื่อวานคุยกับฝรั่งที่อยู่สมุยมาหลายปี เขาว่าหลายอย่างแย่ลงๆ อย่างปัญหารถติด เขาเล่าว่าที่บ้านเขา เมืองที่เป็นเกาะบางเมืองเขาจะจำกัดปริมาณรถ โดยพิจารณาให้คนในพื้นที่ก่อนด้วยการแจกสติ๊กเกอร์ติดหน้ารถ จากนั้นจึงดูว่ามีโควต้าเหลือสำหรับรถที่มาจากภายนอกเท่าไหร่ โดยคนที่ต้องคอยรายงานปริมาณรถเข้าออก ก็คือ ผู้คุมช่องทางเข้าออกของรถ เช่น บริษัทเดินเรือ

ถ้าเมื่อไหร่ที่ปริมาณรถทั้งหมดบนเกาะเกินกว่าที่กำหนดไว้ เขาจะไม่ให้รถที่ไม่มีสติ๊กเกอร์ขึ้นเกาะอีก

ถึงแม้จะไม่ทราบรายละเอียดและเงื่อนไข ตลอดจนผลกระทบที่ชัดเจน แต่เรื่องเล่าของเขาก็กระตุ้นและเปิดมุมมองในการแก้ปัญหาที่กว้างขึ้น ซึ่งถ้าเรามีกรณีการจัดการเมืองในประเด็นต่างๆมาศึกษา น่าจะทำให้เราเห็นทางออกที่หลากหลาย

1. เรื่ององค์กร เข้าใจว่าปัญหาสำคัญที่เราต้องมีองค์กรใหม่ เพราะหน่วยงานเดิมมีปัญหาสำคัญคือ
   

-ไม่สามารถผลักดันแผนที่ได้รับการยอมรับจากส่วนต่างๆ -ไม่สามารถควบคุมบังคับใช้กฏ ระเบียบให้เป็นไปตามแผน -แผนที่กำหนดไม่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่จริง ฯลฯ

ดังนั้นองค์กรที่เราจะตั้งขึ้น (ไม่แน่ใจว่าอันเดียวกับหน่วยงานควบคุมด้านกายภาพของเกาะหรือเปล่า) คงต้องสามารถตอบปัญหาข้างต้นได้ ซึ่งผมก็ไม่ทราบเหมือนกันว่าหน้าตามันควรจะเป็นยังไง และบทบาทหน้าที่ของมันควรจะมีขนาดไหน

แต่เบื้องต้นผมว่ามันน่าจะคล้ายสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือไม่ก็คณะกรรมการสิทฺธิ ในแง่ที่ว่ามีหน้าที่เสนอแนะนำ ตรวจสอบ แต่จำกัดอำนาจในการลงโทษ เป้าหมายคือ กำกับหน่วยงานที่มีอยู่ให้ทำงานได้จริง
ซึ่งคงต้องทำให้หน่วยงานนี้มีความน่าเชื่อถือมากๆ แม้จะเสนอบางประเด็นที่ขัดแย้งอย่างรุนแรงกับความคิดของคนทั่วไป แต่ก็ยังคงได้รับการรับฟังและไว้ใจว่าข้อเสนอต่างๆ เพื่อส่วนรวมจริงๆ ดังนั้นส่วนประกอบสำคัญของหน่วยงานใหม่น่าจะเป็น ความเป็นวิชาการ (คนนอก) และสอดคล้องกับข้อเท็จจริง (คนท้องถิ่น) โดยมีกระบวนการที่เหมาะสมเพื่อผสานข้อมูลสองส่วนนี้

1. ในเรื่องรถ มันคงวนกลับมาจุดเริ่มต้น ถ้าเราจะมีจำกัดปริมาณรถ เราก็คงต้องถามก่อนว่าเราต้องการให้สมุยเป็นยังไง ถ้าตอบได้เราก็คงรู้ว่าไอ้ภาพที่อยากให้เป็นบนเกาะสมุยควรจะมีรถเท่าไหร่ มีระบบการขนส่งมวลชนอย่างไร ระบบเส้นทางจราจรครอบคลุมแค่ไหน แล้วจึงออกมาเป็นมาตรการ

แต่ในระยะสั้น คงต้องทำให้ทุกคนรับรู้ร่วมกันว่า ถึงที่สุดนโยบายขยายถนนรับรถเหมือนที่กรุงเทพทำมาตลอดคงใช้ไม่ได้